Apartamenty i Pokoje KM Krynica Morskanoclegi Krynica Morskanoclegi 2209_banners 2014-09-05_stenaline_transport_200x200 Image Banner 200 x 200

Religie i narody Podlasia. SZLAK TATARSKI

 

Podlasie to malowniczy, świat polsko-białoruskiego pogranicza, cichych wiosek wśród pól i pagórków oraz wielowiekowych lasów. Wiele tu dziewiczych  terenów o wspaniałych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Sporo tu zabytków budownictwa ludowego, wiejskiej architektury drewnianej, dworków i zaścianków. Zachowała się tradycyjna twórczość ludowa i rzemiosło oraz życzliwość i gościnność mieszkańców.Na każdym kroku natkniemy się na ślady wielowiekowego współżycia różnych ludów, wyznawców wielu religii i ras. Podlasie szczególnie wschodnie to jedyne w Polsce miejsce, gdzie wszystkie narody „żyją pod jednym dachem”. Obok siebie funkcjonują tu mniejszości – białoruska, litewska i tatarska, a także ludność pochodzenia rosyjskiego (filiponi).

 Tu  już w XVIII wieku,  płot w płot mieszkali, Polacy, Żydzi, Litwini, Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy, Ormianie, Niemcy, Holendrzy, Karaimowie  i Tatarzy. Wyznawali: katolicyzm, prawosławie, islam, część była unitami, protestantami, judaistami. Obok cerkwi, kościołów, synagog, zborów ewangelickich i kenesy karaimskiej stawiane były meczety. W tej swoistej wieży Babel powstał nawet specyficzny język białostocki, który jest mieszaniną języków wszystkich narodów zamieszkujących te tereny.

 

Tatarzy polscy stanowią grupę etniczną, pozbawioną  wszelkich cech mniejszości narodowej. Wielu z nich uważa się nie tylko za obywateli Rzeczypospolitej, ale także za Polaków. Pamiętajmy o tym spotykając się z nimi na Podlasiu, czy też w innych regionach kraju.

Najbarwniejszą i najbardziej egzotyczną mniejszością narodową, kulturową i religijną byli tu Tatarzy. Do dzisiaj na Podlasiu żyją  potomkowie Tatarów osadzonych tu przez Jana III Sobieskiego w XVII w. Są to potomkowie tzw. Lipków, o których to pisał polski Tatar Henryk Sienkiewicz w powieści„Pan Wołodyjowski”. Zachowali oni swą odrębność wyznaniową, kulturową oraz zwyczaje i obrzędy. Oni właśnie czynią ten region najbardziej egzotycznym miejscem w Polsce. I nic dziwnego, że jedną z największych turystycznych atrakcji Podlasia jest Szlak Tatarski.  O jego utworzeniu zadecydowały nie tylko bogate dzieje Tatarów, ale również walory przyrodniczo – krajobrazowe tego regionu.

Szlak Tatarski biegnie poprzez malownicze Wzgórza Sokólski z charakterystycznymi wiatrakami, Puszczę Knyszyńską z przyrodą podobną do południowej tajgi, ze wspaniałą sosną masztową i licznymi źródliskami oraz Pagórki Nadświsłockie i malowniczą opanowaną przez bobry dolinę rzeki Nietupy.

Szlak obejmuje szereg miejscowości podlaskich związanych historycznie, architektonicznie oraz współcześnie z kulturą tatarską i religią muzułmańską. Prowadzi przez dawne wsie tatarskie. Można tu zwiedzić meczety, mizary i cerkwie, spotkać prawdziwych Tatarów i zapuścić się w ostępy Puszczy Knyszyńskiej, jednego z ostatnich, naprawdę dzikich terenów leśnych w Polsce.  

Wędrując szlakiem, w osadach i wioseczkach zagubionych wśród pól i malowniczych wzniesień oraz ostępach leśnych spotykamy ślady różnych kultur i religii. Tutaj, gdzie „wrony zawracają”, obok siebie od wielu lat stoją katolickie kapliczki, prawosławne krzyże i arabskie półksiężyce. To swoisty tygiel kulturowy. Całość stanowi niesamowity, niewiarygodny, przepiękny obrazek jak z bajki. Ma się wrażenie, że świat się tu jakby zatrzymał, że jest to inny kraj, taki trochę właśnie bajkowy, jakby z opowiadań babci. To autentyczne przeniesienie się w czasie.


Wyświetl większą mapę

ŚLADAMI ORIENTU

Główne miejscowości szlaku to Kruszyniany i Bohoniki.

Kruszyniany

Jest to dawna wieś tatarska leżąca na wschodnim krańcu Puszczy Knyszyńskiej, wśród Nadświsłockich Pagórków. Tatarzy osiedlili się tutaj w XVI w. Folwark należał do płk. Krzeczkowskiego. Do dzisiaj zachował się XVI wieczny układ wsi -  typowej ulicówki. Wieś ciągnie się na prawie 2 kilometry z zabudową rozmieszczoną na długich, wąskich działkach po obu stronach drogi. Większość budynków mieszkalnych i gospodarczych pochodzi z końca XIX i początku XX wieku. W Kruszynianach znajduje się najstarsza w Polsce świątynia muzułmańska z końca XVIII wieku.  Budowla drewniana, wzniesiony na planie prostokąta, z dwoma wieżami. To jedyny w swoim rodzaju przykład połączenia tradycji islamu z lokalnym budownictwem sakralnym. Architekturą nawiązuje do drewnianych dwuwiekowych kościołów północno-wschodniej Polski. Obok meczetu znajduje się  mizar - cmentarz muzułmański, założony około 1700 r. z najstarszym nagrobkiem z końca XVII wieku. We wsi znajduje się również cmentarz prawosławny, pięknie położony na wzgórzu z centralnie umieszczoną cerkwią.

Pomimo tego, że w samej wsi mieszkają tylko trzy rodziny tatarskie meczet jest nadal czynny. Najwięcej wiernych (głownie z Białegostoku i okolic) przybywa do Kruszynian z okazji dwóch głównych świąt muzułmańskich Ramazan Bajram oraz Kurban Bajram. Po meczecie oprowadza Tatarka, która blisko meczetu prowadzi gospodarstwo agroturystyczne. Można tu zjeść tradycyjne tatarskie potrawy, pojeździć konno, przespać się w jurcie tatarskiej.

Bohniki   - największą atrakcją jest tu drewniany meczet z II poł. XIX w. przypominający małą cerkiew. Znajduje się tu ponadto największy cmentarz muzułmański w Polsce. Pierwszych zmarłych pochowano tu trzy wieki temu. Najstarszy zidentyfikowany kamień nagrobny pochodzi z 1786 roku. Wejście na Mizar stanowi okazała brama, na której widnieją napisy w trzech językach: arabskim, białoruskim i polskim. Starsze mogiły mają charakterystyczną konstrukcję, składającą się z dwóch kamieni nagrobkowych – u głowy i u stóp zmarłego. Wszystkie mogiły zwrócone są w kierunku Mekki - świętego miasta muzułmanów. Do dzisiaj zachowały się tutaj tradycyjne obrzędy, zwłaszcza w okresie świąt muzułmańskich.

Trasa Orientu wiedzie przez przepiękne regiony i urokliwe miejscowości. Jedną z takich miejscowości są Krynki. Tu najlepiej poznamy specyfikę terenów pogranicza będących zbiorowiskiem wielu narodowości, kultur i religii.

Krynki -  bardzo urokliwa miejscowość, położona na Wzgórzach Sokólskich w szerokiej kotlinie nad rzeczką Krynką i zalewem. Zalew to sztuczny zbiornik z wysepką na środku, na której znajduje się ostoja dla dzikiego ptactwa i bobrów.

Krynki to miasteczko królewskie z niesamowitą historią - tu Jagiełło ponad 550 lat temu spotkał się z wielkim księciem litewskim Witoldem, tu w 1509 roku Zygmunt August dał osadzie prawo miejskie, tędy przez pięć wieków biegł szlak z Krakowa do Wilna, tu wreszcie działały 144 zakłady garbarskie i faktorie handlowe. Krynki są miejscowością unikalną na skalę kraju. Plan miasta przypomina gwiazdę, z naroży której wychodzi 12 ulic. Środek owej gwiazdy był niegdyś rynkiem obecnie znajduje się tam skwer. Ulice powiązane są ze sobą siecią przecznic i wąskich zaułków.  Ze względu na taki układ przestrzenny, unikatowy w całej Polsce Krynki nazywane były kiedyś „Paryżem Podlasia”. Tatarskich pamiątek tu niewiele, ale za to warto pójść śladami mieszkańców Krynek -Żydów. W 1914 r. Krynki liczyły około 10 tys. mieszkańców(dziś 3 tys.), z których 90% stanowili Żydzi. W 1941 r. Krynki zostały opanowane przez Niemców. Z uwagi na to, że większość mieszkańców stanowiła ludność żydowska, Niemcy utworzyli tu getto. Miejscowi Żydzi zostali wymordowani w Treblince, a miasto zniszczone w 70%.

Dzisiaj przeważają tu budowle drewniane, głównie przedwojenne. Nie ma wiele zabytków, ale na uwagę zasługuje: żydowskie cmentarz (jeden z największych kirkutów w północno-wschodniej Polsce do dziś ok. 3000 macew), cmentarz prawosławny z XVII w. cerkwią oraz neogotycki kościół Świętej Anny i dzwonnica  z 1913 r.  W Krynkach znajdują się również dwie dawne synagogi  (chasydzka i kaukaska) oraz ruiny Wielkiej Synagogi. Bogactwem naturalnym Krynek jest wysokiej jakości woda o cechach wody mineralnej – słynna na całą Polskę „Krynka”.

Kierując się na wschód od Kruszynian w stronę granicy z Białorusią napotkamy pustoszejące, opuszczone i chylące się ku upadkowi siedliska rozsianych tam, małych wsi: Rudaki, Łosiniany, Ozierany Wielkie, Ozierany Małe, Łapicze. Spotykamy tu ślady minionych epok, przydrożne kapliczki, drewniane krzyże, zabytkowe zagrody, drewniane domy z przełomu XIX - XX wieku, kryte słomą strzechy.

Inne miejscowości na szlaku:

Wierzchlesie - dużą wieś na skraju Puszczy Knyszyńskiej, w której króluje drewniane budownictwo ludowe. We wsi stoi prawosławna cerkiew p.w. św. Jerzego z XIXw. oraz kaplica rzymsko-katolicka.

Szudziałowo- niewielkie miasteczko z drewnianą zabudową i kościołem położonym na wzgórzu, górującym nad całą miejscowością. Można tu obejrzeć cmentarz prawosławny z końca XIX wieku.

Ostrów Północny- stare drewniane domy i zabudowania gospodarcze stojące blisko siebie, równiutko, jakby budowano je pod sznurek.

Sokółka -  Mieszka tu sporo Tatarów. Warto zwiedzić: klasycystyczny kościół pod wezwaniem Św. Antoniego z XIX w., cerkiew prawosławną pod wez­waniem Św. Aleksandra Newskiego z XIX w., muzeum, gdzie jeden z działów poświęcony jest muzułmanom polskim oraz odwiedzić Sokólski Ośrodek Kultury, gdzie można uzyskać informacje o społeczności tatarskiej.

Dawne wsie, folwarki tatarskie na szlaku

Ciumicze i Górka - własność znanej tatarskiej rodziny Krzeszowskich,

Drahle - dziś to senna wioseczka z pięknymi drewnianymi domkami, ciszę zakłóca bzyczenia much i pszczół.

Górka - przetrwał drewniany dworekpułkownika Samuela Krzeczkowskiego, resztki budynków gospodarczych i piękna, stara ponad 100 letnia aleja lipowa. W parku znajduje się  rodzinny grobowiec XIX wiecznych właścicieli folwarku Korybut-Daszkiewiczów

Białogorce  - dawna nazwa Nietupa.  Dawny folwark tatarskich rodów Koryckich i Tuchan-Baranowskich. Obecnie nie ma już śladu po tatarskich osadnikach.

Malawicze Górne- wieś  z  charakterystycznymi dla ziemi sokólskiej wiatrakami.

Malawicze Dolne– stoją tu wiatraki: drewniany z 1934 r. i koźlak oraz drewniany paltrak z 1946 r.  oraz głazy pochodzące z rozpadu wielkiego eratyka.

Leszczany – dawny folwark tatarski, od XIX w. Eysymontów i von Linhardtów. Zachowało się w niej kilka drewnianych chat.

Bobrowniki -niewielka przygraniczna wieś typowa ulicówka z drewnianymi domami i stodołami. Zamieszkiwali tu kiedyś bobrownicy, których zadaniem było odławianie bobrów w Puszczy Malawickiej i strzeżenie ich przed kłusownikami.

Żylicze Wielkiei innych osadach   - rosną tu stare ponad 100letnie brzozy, aleje lipowe

Kopna Góra- nie jest związana z historią tatarską, za to przyciąga swoją zróżnicowaną roślinnością. Jest tu Arboretum im. Powstańców 1863r. – park leśny, w którym zgromadzono ok. 500 gatunków i odmian drzew i krzewów. Rosną tu również pomnikowe dęby miejsca straceń uczestników Powstania Styczniowego. Pobliskie łąki to miejsce bitwy z tego okresu.

Poczopek – jest tu Silvarium – botaniczny ogród dydaktyczny z roślinami borów, lasów, ekotonów oraz śródleśnych łąk, bagien i cieków wodnych występujących w Puszczy Knyszyńskiej. Można tu zobaczyć aleję roślin leczniczych wykorzystywanych od lat w medycynie ludowej i poznać sposoby ich wykorzystywania, rośliny chronione, zrelaksować się przy strumieniu i oczku wodnym.  Znajduje się tu też unikalny na skalę europejska, „Słoneczny poromierz puszczański” (wskazuje dające się opisać stanem przyrody, fenologiczne pory roku)

 

Supraśl– miejscowość posiadająca status uzdrowiska położona w Puszczy Knyszyńskiej. Oferuje turystom ciekawe miejsca, kościoły i cerkwie. Głównym punktem jaki powinno się zwiedzić jest Muzeum Ikon.

Szlak Tatarski kończy się w Białymstoku. Tutaj w Muzeum Historycznym  mamy okazję zobaczyć orientalne pamiątki po Tatarach na Podlasiu. Spośród ponad 70 eksponatów, większość ma religijny charakter. Na kolekcję skła­dają się: Korany pisane ręcznie i drukowane, chamaiły, kitaby, muhiry, dywaniki modlitewne, całun pogrzebowy, tablice astrologiczne, a także dokumenty i fotografie. Warto również zobaczyć Muzułmański Dom Modlitwy  i Tatarski Dom Modlitwy.

Szlak Tatarski można uznać za polski markowy produkt turystyczny. Kawałek  Orientu z regionalnymi potrawami – pysznymi pierekaczewnikiami, kołdunami i wspaniałą ciszą. Pozwala on zetknąć się z tatarską tradycją oraz odetchnąć od miejskiego zgiełku, chłonąc wspaniałą atmosferę podlaskich wsi, dawnych wsi tatarskich, dawnych Kresów.

Dzisiaj jest to teren na nowo odkrywany. Jego wyjątkowość i niepowtarzalność w skali kraju i świata docenia coraz więcej turystów.


Szlak Tatarski Mały(niebieski) – Kruszyniany, Józefowo, Królowe Stojło, WaliłyStacja – 19km.

Szlak Tatarski Duży(zielony) -  Sokółka, Bohoniki, Kamionka Stara, Wierzchlesie, Talkowszczyzna, Świdziałówka Nowa, Górany, Nietupa, Kruszyniany – 57km.

Inny Szlak Tatarski– Sokółka, Bohoniki, Malawicze Górne, Krynki, Kruszyniany, Supraśl, Białystok - 54km.

Region Podlaskiego Szlaku Tatarskiego-  Białystok, Malawicze, Bobrowniki, Krynki, Białogórce, Górkę , Żylicze, Ciumicze, Leszczany i Supraśl, który liczy 150km.



Booking.com
© Copyright 2009 by Fantour - all rights reserved